Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) 21. yüzyıldaki askeri operasyonları, son olarak İran'a yönelik düzenlendiği belirtilen ve ciddi can kayıplarıyla sonuçlanan saldırıyla yeniden dünya gündemine oturdu. Edinilen bilgilere göre, nükleer müzakerelerin devam ettiği bir dönemde İran'a yapılan bu müdahalede, İran Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney'in hayatını kaybettiği ve toplam 787 İranlının yaşamını yitirdiği duyuruldu. Bu olay, ABD'nin geçmişte diğer ülkelerin egemenliklerini ihlal ederek gerçekleştirdiği askeri eylemleri bir kez daha tartışmaya açtı.
ABD'nin 21. Yüzyılda Hedef Aldığı 10 Ülke
21. yüzyılın başından itibaren ABD, dünya genelinde 10 farklı ülkeye askeri müdahalede bulundu. Bu ülkelerin büyük çoğunluğu Orta Doğu coğrafyasında yer alırken, en fazla saldırının mevcut başkan Donald Trump'ın görev süresi boyunca gerçekleştiği ifade edildi. Trump yönetimindeki müdahaleleri, 7 ülkeye düzenlenen operasyonlarla Barack Obama dönemi takip etti.
Bush Dönemi ve "Önleyici Vuruş" Doktrini
George W. Bush'un başkanlığı döneminde, 11 Eylül saldırılarının ardından şekillenen "önleyici vuruş" doktrini, modern tarihin en büyük askeri sevkiyatlarından bazılarına sahne oldu. Afganistan'da Taliban yönetimini devirme ve El-Kaide'yi tasfiye etme amacıyla başlatılan operasyonlar, bölgede yirmi yıl sürecek bir istikrarsızlığın başlangıcı oldu. 2003 yılında "kitle imha silahları" gerekçesiyle gerçekleştirilen Irak işgali ise Orta Doğu'daki dengeleri temelden değiştirdi. Bu süreçte Pakistan, Somali ve Yemen gibi ülkeler de "terör odaklarını imha" gerekçesiyle ABD'nin operasyon sahasına dahil edildi.
Pakistan: İnsansız Hava Aracı Saldırılarının Gölgesinde
Afganistan savaşıyla bağlantılı olarak Pakistan'ın özellikle kuzeybatı bölgeleri, ABD'nin insansız hava aracı (İHA) saldırılarının yoğunlaştığı bir merkez haline geldi. Bush döneminde başlayan bu drone operasyonları, Obama döneminde artış gösterdi ve Trump döneminde de devam etti. ABD, bu saldırıların El-Kaide ve Taliban bağlantılı unsurları hedef aldığını savunsa da, sivil kayıplar ve Pakistan'ın egemenlik hakları üzerindeki tartışmalar, bu operasyonları uluslararası hukuk ve insan hakları açısından eleştirilerin odağı haline getirdi.
Obama Dönemi ve Libya Müdahalesi
Barack Obama'nın başkanlık koltuğuna oturmasıyla birlikte, ABD dış politikasında "post-bot" (karadaki asker sayısını azaltıp hava gücüne ve teknolojik üstünlüğe odaklanma) olarak adlandırılan yeni bir dönem başladı. Obama yönetimi, 2011 yılında Libya'daki iç karışıklıklara NATO müdahalesiyle dahil olarak Muammer Kaddafi rejiminin devrilmesinde kilit rol oynadı. Ancak bu hamle, Libya'nın yıllarca sürecek bir otorite boşluğuna ve iç savaşa sürüklenmesiyle sonuçlandı.
Suriye: DEAŞ Tehdidi ve Hava Operasyonları
Aynı dönemde Suriye'de yükselen DEAŞ (IŞİD) tehdidi, ABD'nin bu ülkede hem hava operasyonları düzenlemesine hem de yerel unsurlar aracılığıyla sahada aktif rol almasına yol açtı. Obama döneminin en belirgin askeri miraslarından biri ise Pakistan ve Yemen gibi coğrafyalarda yoğunlaşan ve sivil kayıplar nedeniyle uluslararası kamuoyunda sertçe eleştirilen İHA saldırılarındaki belirgin artış oldu.
Yemen: Terörle Mücadeleden Bölgesel Gerilime
Yemen, ABD'nin hem El-Kaide'nin Arap Yarımadası koluna karşı operasyonlar yürüttüğü hem de son yıllarda Kızıldeniz'deki güvenlik krizleri nedeniyle yeniden gündeme gelen stratejik bir cephe oldu. Obama döneminde yoğunlaşan drone saldırıları, Trump döneminde de devam etti.
Biden Döneminde Yemen Operasyonları
Biden döneminde ise Husilerin Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıları sonrasında ABD ve müttefikleri Yemen'de hava operasyonları düzenledi. ABD, bu saldırıların deniz ticaretinin güvenliğini sağlama ve caydırıcılık amaçlı olduğunu belirtti. Ancak Yemen'deki iç savaşın zaten ağır olan insani durumu, dış müdahalelerin etkisini daha da tartışmalı hale getirdi.
Somali: Düşük Görünürlüklü Terörle Mücadele
Somali'de ABD'nin müdahalesi, geniş çaplı bir işgalden ziyade hava saldırıları ve özel operasyonlarla şekillendi. El Şebab'a karşı yürütülen operasyonlar Bush döneminde başladı, Obama döneminde yoğunlaştı, Trump döneminde zirveye ulaştı ve Biden döneminde yeniden düzenlendi. Washington yönetimi, bu operasyonları Somali hükümetine destek ve terörle mücadele kapsamında değerlendirdi. Ancak ülkedeki kırılgan devlet yapısı ve süregelen iç çatışma ortamı, askeri müdahalelerin kalıcı istikrar sağlayıp sağlayamadığı sorusunu gündemde tutmaya devam ediyor.
Trump Döneminin Bir Başka İran Gerilimi: Süleymani Suikastı
Trump döneminde yaşanan önemli olaylardan biri de 3 Ocak 2020'de İranlı General Kasım Süleymani'nin Bağdat'ta düzenlenen drone saldırısıyla öldürülmesiydi. Bu olay, ABD-İran gerilimini zirveye taşıdı. Washington, bu adımı "caydırıcılık ve önleyici savunma" gerekçesiyle açıkladı. Tahran'ın misilleme tehditleri bölgede kısa süreli bir tırmanmaya neden oldu. Sonraki yıllarda İran dosyası, nükleer program ve bölgesel vekil güçler üzerinden gerilim kaynağı olmaya devam etti; doğrudan bir savaş yaşanmasa da karşılıklı misilleme riski sıkça gündeme geldi.
Nijerya'da ABD Hava Saldırıları
ABD Afrika Komutanlığı (AFRICOM), 2025'in son günlerinde Nijerya'da DEAŞ bağlantılı hedeflere yönelik hava saldırısı düzenlediğini duyurdu. Operasyonun Nijeryalı makamlarla koordineli olarak yürütüldüğü açıklandı. Bu adım, ABD'nin Sahel ve Batı Afrika hattındaki terörle mücadele stratejisinin yeni bir boyutu olarak değerlendirildi.
Venezuela: Siyasi Krizden Askeri Müdahaleye
Venezuela, doğrudan geniş çaplı bir işgalden ziyade, siyasi kriz ve müdahale tartışmalarıyla gündeme geldi. Trump döneminde muhalefete açık destek verilmesi ve başarısız paramiliter girişim iddiaları dikkat çekti. Metinde belirtildiği üzere, 2025 yılı itibarıyla beklenen askeri müdahalenin gerçekleştiği, Başkent Caracas'a düzenlenen hava saldırılarının ardından Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro ve eşi Cilia Flores'in kaçırıldığı ifade edildi.
